در مباحث قبلی در مورد کلیه، ضمن توضیح چگونگی کارکرد کلیه ها و عواملی که باعث آسیب به نفرون های کلیوی می شوند، دلایل پیشرفت کلیه ها به سوی نارسایی، دیالیز و پیوند را هم مورد بررسی قرار دادیم. در این شماره آزمایشات مفید برای آگاهی از میزان کارکرد کلیه ها و راههای پیشگیری از نارسایی کلیوی در افراد سالم را توضیح خواهیم داد.

آزمایش میزان اوره در خون (BUN): اوره (Blood Urea Nitrogen) یک ماده نیتروژن دار حاصل از سوخت و ساز پروتئین ها در بدن می باشد که باید از سیستم گردش خون حذف و توسط کلیه ها دفع گردد. اگر اوره در خون باقی بماند باعث ایجاد مسمومیت، از دست دادن هوشیاری، رفتن به کما و در نهایت مرگ می گردد، پس باید به طور فعال از بدن دفع گردد. میزان طبیعی نیتروژن موجود در اوره بین ۶ تا ۲۰ میلی گرم در هر دسی لیتر (معادل صد میلی لیتر) خون می باشد. افزایش خفیف اوره در خون بالاتر از ۲۰ میلی گرم می تواند ناشی از رژیم های غنی از پروتئین و یا تمرینات ورزشی سنگین باشد. ولی اگر میزان اوره خیلی از حد نرمال بالاتر برود، می تواند نشانگر عدم کفایت کلیه در پاکسازی اوره باشد و باید با سایر آزمایشات کلیوی چک شود.
آزمایش میزان کراتینین در سرم (Cr): کراتینین (Creatinine) ماده نیتروژن دار دیگری است که معمولا از سوخت و ساز گوشت و پروتئین های حیوانی حاصل می گردد. عدد طبیعی کراتینین معمولا بین۷/۰تا ۲ / ۱ میلی گرم در هر دسی لیتر (در هر صد میلی لیتر) سرم خون می باشد. بالاتر رفتن میزان کراتینین از حد نرمال می تواند زنگ خطری برای کاهش کارکرد کلیه ها باشد و باید جدی گرفته شود، زیرا بر خلاف اوره که می تواند به طور ناگهانی در خون افزایش و یا کاهش یابد، افزایش کراتینین معمولا به صورت تدریجی و در طول سالها اتفاق می افتد و اگر این افزایش به طول بیانجامد، معمولا برگشت ناپذیر است.
آزمایش جمع آوری ادرار ۲۴ ساعته: از آنجا که عملکرد کلیه ها را بر حسب زمان می سنجند، برای پرهیز از اشتباه و استاندارد کردن تستها، معمولا از بیماران درخواست می شود که ادرار خود را در طی یک شبانه روز جمع آوری و به آزمایشگاه تحویل دهند. حجم کلی ادرار۲۴ ساعته، میزان غلظت ادرار (وزن مخصوص ادرار) و میزان مواد مختلفی نظیر سدیم، پتاسیم، کلسیم، فسفات و اوره در این آزمایش سنجیده می شود، اما یکی از اهداف مهم این آزمایش سنجیدن GFR است که معیاری مهم در ارزیابی عملکرد کلیه ها می باشد.
آزمایش میزان تصفیه گلومرولی: آزمایش GFR (Glomerular Filtration Rate) جهت ارزیابی کارکرد کلیه ها برای متخصصین کلیه بسیار حائز اهمیت است، زیرا نشانگر میزان مایعی است که در واحد زمان توسط کلیه ها تصفیه می گردد. میزان GFR طبیعی در افراد بزرگسال بین ۹۰ تا ۱۲۰ میلی لیتر در دقیقه می باشد که به زبان ساده بدین معناست که سیستم نفرونهای کلیوی در هر دقیقه حدود ۹۰ تا ۱۲۰ میلی لیتر مایع (پلاسمای خون) را تصفیه می کنند. حال اگر این عدد به نصف یعنی بین ۴۵ تا ۶۰ کاهش یابد، بدین معناست که کلیه ها پنجاه درصد ظرفیت طبیعی خود کارایی دارند و عملکرد آنها کاهش یافته است. کاهش میزان GFR به کمتر از پنجاه درصد میزان طبیعی، نشانگر از دست رفتن خفیف تا متوسط کارکرد کلیه هاست و اگر این عدد به محدوده ۳۰ تا ۴۴ برسد، نشانگر از دست دادن متوسط تا شدید عملکرد کلیه هاست. افرادی که GFR بین ۱۵ تا ۲۹ دارند، عملکرد کلیه هایشان به شدت کاهش یافته و معمولا نیاز به دیالیز دارند. GFR کمتر از ۱۵ از نظر پزشکی معادل نارسایی کلیوی است و این افراد نیاز به پیوند کلیه خواهند داشت. باید توجه داشت که مطالب بیان شده جهت افزایش آگاهی عمومی و تاکید بر اهمیت عملکرد کلیه ها در سلامت انسان می باشد و تفسیر نهایی آزمایشات کلیوی باید توسط پزشک معالج انجام پذیرد.

چگونه می توان از رفتن به سوی نارسایی کلیوی جلوگیری کرد؟ طبق آمارهای موجود، ۱۴ درصد آمریکاییان دچار کاهش عملکرد کلیه و ۶۶۱۰۰۰ نفر از آنها دچار نارسایی کلیه می باشند. ۴۶۸۰۰۰ نفر از مبتلایان به نارسایی کلیوی دیالیز می شوند و ۱۹۳۰۰۰ نفر دیگر پیوند کلیه گردیده اند. بیماری های فشار خون مزمن و دیابت کماکان عوامل اصلی کاهش کارکرد کلیه ها بوده و نیمی از مبتلایان به کم کاری کلیه ها، دارای دیابت یا بیماری های قلبی – عروقی می باشند. از آنجا که شروع کاهش کارکرد کلیه ها بسیار خاموش و آهسته اتفاق می افتد، شایسته است کلیه افراد موارد زیر را رعایت نمایند:
کلیه افراد بالغ در مراجعات سالیانه خود برای چکاپ پزشکی، از پزشک خود درخواست کنند که آزمایشات لازم برای آگاهی از میزان کارکرد کلیه ها را برای آنها درخواست نماید. مهم ترین این آزمایشات، آزمایش آنالیز ادرار، میزان اوره خون و کراتینین سرم می باشند (آزمایش جمع آوری ادرار۲۴ ساعته مورد نیاز افراد عادی نیست و پزشک شما در صورت نیاز به آزمایشات تکمیلی به خصوص سنجش GFR، ممکن است آن را درخواست نماید).
به میزان کافی آب بنوشید و در رژیم غذایی روزانه مقادیر زیادی سبزیجات و میوه مصرف نمایید. توجه داشته باشید که اگرچه نوشیدن آب بسیار سودمند است، ولی بخش مهمی از آبی که جذب خون می شود و به عملکرد کلیه ها کمک می نماید، از غذا تامین می شود. پس هرچه درصد آب در مواد جامد که ما مصرف می کنیم بیشتر باشد، آب بیشتری جذب خون می گردد. بیش از نود درصد وزن بسیاری از سبزیجات مثل خیار، کاهو، کرفس و کلم آب می باشد، پس سبزیجات را حتما در رژیم غذایی خود بگنجانید.
مصرف نمک را به حداقل برسانید. مصرف نمک فراوان از یک طرف به طور مستقیم باعث افزایش کار کلیه ها برای دفع نمک اضافی می گردد، و از سوی دیگر به طور غیرمستقیم با افزایش فشار خون به کلیه ها آسیب می رساند.
وزن خود را کنترل کنید و میزان پروتئین در رژیم روزانه را با توجه به سنتان در حد معقول نگاه دارید. ادامه دادن یک رژیم سرشار از پروتئین پس از سن میانسالی می تواند به کلیه ها آسیب برساند. مصرف گوشت قرمز را به حداقل برسانید.
افراد مبتلا به دیابت اگر به کنترل میزان قند خون خود بی تفاوت باشند، ریسک شروع آسیب کلیوی در ایشان به شدت بالا می رود. چک کردن کارکرد کلیه ها در این افراد الزامیست.
اگر قرار است از دارویی به صورت درازمدت استفاده نمایید و این دارو از طریق کلیه ها دفع می گردد، در مورد احتمال آسیب کلیوی ناشی از آن دارو با پزشک خویش مشورت نمایید. از مصرف خودسرانه و طولانی مدت مسکن هایی نظیر Ibuprofen (Advil or Motrin) و Naproxen (Aleve) خودداری نمایید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *