امروز شنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۹
سیب مجله پزشکی-سلامت ایرانیان آمریکا
ads

عملکرد کلیه ها را بهتر بشناسیم

تاریخ ارسال : 20 سپتامبر 2017

کلیه مهم ترین ارگان در تنظیم میزان آب و مواد معدنی در خون و حفظ ثبات داخلی بدن می باشد. میزان آب، نمک و مواد نیتروژن دار (اوره و اسید اوریک) خون توسط کلیه ها با مکانیسمی دقیق کنترل و تنظیم می شود. کلیه ها از واحد های سازنده ای به نام « نفرون » تشکیل شده اند. هر کلیه بین هشتصد هزار تا یک و نیم میلیون عدد نفرون در خود دارد.

وظیفه نفرون ها فیلتر کردن خون و برداشتن مواد زاید و آب اضافی از آن است که در نهایت به تشکیل ادرار منجر می گردد. تعداد زیاد نفرون ها به کلیه ها اجازه می دهد که هر دقیقه حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ سی سی خون را فیلتر کنند. در نتیجه پنج لیتر یا ۵۰۰۰ سی سی خون بدن یک فرد بالغ در کمتر از یک ساعت در کلیه ها تصفیه می گردد، یعنی خون ما در طول یک شبانه روز حدود ۲۵ بار تصفیه می شود. این عدد اعجاب آور نشان می دهد که تنظیم میزان آب و نمک (و میزان اسیدی بودن) خون چقدر برای بدن اهمیت دارد. نفرون ها از شبکه های کروی و توری مانندی تشکیل شده اند که خون از یک طرف وارد آنها شده و از سمت دیگر خارج می شود. در خلال گردش خون در این فیلتر کروی شکل، تمامی ملکول های کوچک نظیر آب و نمک و قند ها از این شبکه توری عبور کرده و به طرف دیگر می روند و در حقیقت به طور کامل از جریان خون خارج می شوند، ولی ملکول های بزرگ مثل پروتئین ها، چربی ها و نیز سلولهای خون (مثل گلبول های قرمز و سفید) معمولا بزرگ تر از آن هستند که از این فیلتر عبور کنند. پس حجم زیادی از نمک ها، قند ها و مواد نیتروژن دار (اوره و اسید اوریک) به همراه میزان زیادی آب، از طریق نفرون ها از خون خارج و به داخل لوله های کلیوی تراوش می شوند. کلیه ها در ادامه با فرآیند های دقیق و کنترل شده ای، ملکول های مهم و حیاتی نظیر قند ها را تقریبا به طور صد در صد به داخل خون باز می گردانند. بر عکس قند ها، اوره و اسید اوریک مواد زاید و سمی به شمار می آیند و عمدتا به شکل ادرار دفع می گردند.

آب و نمک (و ملکول های تشکیل دهنده نمک نظیر سدیم، پتاسیم، کلر و فسفات) نیز بر حسب نیاز دوباره جذب و یا در ادرار دفع می گردند. اگر به دلایل خاصی (که در شماره های بعدی به آن اشاره خواهد شد) سیستم توری مانند نفرون ها آسیب ببیند، کلیه ها شروع به دفع ملکول های بزرگ تر نظیر پروتئین ها و نیز سلول ها (مثل گلبول های قرمز خون) می نمایند. در واقع در آسیب دراز مدت به نفرون های کلیه که منجر به نارسایی مزمن کلیوی و در نهایت دیالیز یا پیوند کلیه می گردد، بافت توری مانند نفرون ها آسیب می بیند و ملکول های بزرگ از آن عبور می کنند و چون کلیه ها برای باز جذب دوباره و برگرداندن ملکول های بزرگ طراحی نشده اند و سیستمی برای این منظور ندارند، ملکول های مهم و حیاتی نظیر پروتئین های خون و سلول های خون، از دست رفته و وارد ادرار می شوند. متاسفانه این روند بسیار تدریجی و خاموش اتفاق می افتد و علائم هشدار دهنده ای ندارد که ما را از آن آگاه سازد. علایم وقتی ظهور می کنند که فرد دچار احتباس آب در بدن و ورم پاها (در ابتدا) و دست ها و زیر چشم ها (در مراحل بعدی) می گردد که در این مرحله درمان بسیار مشکل می گردد.

با توجه به این حقیقت که بیماری های کلیوی هر ساله بیشتر از سرطان پستان در زنان و سرطان پروستات در مردان قربانی می گیرند و در سال ۲۰۱۳ بیش از ۴۷۰۰۰ آمریکایی در اثر بیماری های کلیوی فوت نمودند و حدود نیم میلیون آمریکایی در حال حاضر دیالیز کلیوی می شوند، این بحث را در مقالات آتی ادامه خواهیم داد تا دلایل پیشرفت کلیه ها به سمت نارسایی مزمن و راه های جلوگیری از آن را بهتر بشناسیم.

کلمات کلیدی :
اشتراک گذاری :

ارسال نظر

  • نام و نام خانوادگی :
  • ایمیل :
  • پیغام :